Het landschap lezen, stap voor stap
Hoe ligt het land, waar is het laag, wat zit er in de bodem en hoe is het ontstaan? Vraag de kaart heeft de kaarten die je daarvoor nodig hebt, van het AHN tot de paleogeografische kaarten, elk met zijn bron.
Lees het reliëf
Kies “Lagen” en zet op het tabblad “Lagen”, onder Hoogte, “Reliëf (schaduw)” aan (Beta). Het reliëf ligt dan als schaduw over elke ondergrond, ook plat: dijken, terpen, duinen, stuwwallen, beekdalen en oude geulen, met het licht uit het noordwesten. Ver uitgezoomd zie je het niet; zoom dan in. Of vraag “Zet het reliëf aan bij Hoog Soeren”.
Hoogtes in meters geven de hoogtekaarten van het AHN: “Hoogtekaart maaiveld (AHN)” voor de grond zelf, “Hoogtekaart oppervlak (AHN)” met gebouwen en bomen erop. Vraag “Zet de hoogtekaart aan op de luchtfoto”, of klik een plek en kies “Quickscan van deze plek” voor de hoogte daar in m NAP.
Bekijk het terrein in 3D
Zet “3D” aan, boven de zoomknoppen: de kaart kantelt en het maaiveld uit het AHN staat in reliëf, met de ondergrond en de lagen erop. Kantelen en draaien doe je met de rechtermuisknop ingedrukt, op je telefoon met twee vingers. Dichtbij staan ook de gebouwen in 3D. Of vraag “Zet de kaart in 3D”.
Zie wat lager ligt dan zeeniveau
“Lager dan zeeniveau” (Beta, onder Hoogte) kleurt alles wat lager ligt dan een hoogte die je kiest, uit het maaiveld van het AHN. Boven de kaart staat dan zijn venster met een schuif van −7 tot +5 m NAP, in halve meters; eronder hoeveel van het land lager ligt, bij NAP zo'n 27% van het land. Of vraag “Welk deel van Nederland ligt onder zeeniveau?”
Het is een hoogtekaart, geen overstromingskaart: dijken, duinen en gemalen houden het water buiten. Waar water komt bij een dijkdoorbraak, zet je met de schakelaar in het venster aan. Water zelf is niet gekleurd.
Lees bodem en grondwater
Onder Bodem & water staan de “Bodemkaart” en de “Grondwatertrappen”, onder Landschap de “Geomorfologische kaart”. De bodemkaart heeft ruim 300 bodemtypen, te veel voor een legenda: klik een plek en kies “Quickscan van deze plek”; de quickscan komt naast de kaart. Onder “Bodem & water” staat dan het bodemtype met zijn code, en de grondwatertrap met de gemiddeld hoogste en laagste grondwaterstand (GHG en GLG) in centimeters onder maaiveld. Onder “Landschap” de landvorm en hoe die ontstond.
Of vraag “Zet de bodemkaart en de grondwatertrappen aan”, en met een plek gekozen “Welke bodem en grondwatertrap zijn hier?”
Kijk hoe het landschap ontstond
Onder Paleogeografie staan 13 kaarten van Nederland, van 9000 v.Chr. tot 2000 n.Chr.: de kust, de wadden, het veen, de rivieren, de zandgronden en de stuwwallen zoals ze toen lagen. Er staat er één tegelijk aan: zet je een ander moment aan, dan gaat het vorige uit. Vraag bijvoorbeeld “Hoe zag het landschap bij Hoog Soeren eruit rond 1500?”
Het zijn landelijke kaarten: een beeld van de streek, geen feit over één perceel. Vanaf 1815 heb je de topografische kaart van elk jaar (zie Vroeger en nu).
Natuur, bomen en cultuurhistorie
“Boomhoogte” (Beta) toont hoe hoog de bomen zijn, per vak van 5 bij 5 meter; de “Bomenkaart” hoeveel van de grond met bomen bedekt is, en “Monumentale bomen” de bomen uit het landelijk register. Vraag bijvoorbeeld “Hoe hoog zijn de bomen op het Domplein in Utrecht?”
Voor natuur en cultuurhistorie zijn er onder meer “Natuurbeheertypen (natuurbeheerplan 2027)”, “Aardkundige waarden (2006)”, “Cultuurhistorische aandachtsgebieden (CultGIS)” en “Landschapsregio's (RCE)”, met een link naar de beschrijving van de regio. Vraag “Welk natuurbeheertype ligt bij Hoog Soeren?”, of met een plek gekozen “Is dit een aardkundig waardevol gebied?” en “Ligt dit in een cultuurhistorisch waardevol landschap?”
Vraag de assistent
Kies een plek en vraag “Wat voor landschap is dit en hoe is het ontstaan?” De assistent vraagt de bronnen op die plek op, zoals de geomorfologische kaart, de landschapsregio, de bodem en de paleogeografie, en zegt bij elk feit waar het vandaan komt. Voor een ontwerp: “Maak een quickscan van dit perceel voor een landschappelijke inpassing”.